Gülsüm Cengiz

Biyografi

GÜLSÜM CENGİZ; şair, yazar. 1949’da Isparta Sütçüler’de doğdu. 1966’da İstanbul İlk Öğretmen Okulunu bitirdi. Balıkesir ve İstanbul’da  öğretmenlik yaptı; 1980’de mesleğinden ayrılarak çeşitli yayın kuruluşlarında çalıştı. 11 yıl Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalışıp Çocuk ve Gençlik Edebiyatı dersi verdi; 7 yıl HAYAT TV'de program hazırlayıp sundu. Cumhuriyet ve Evrensel gazetelerinde köşe yazdı. Yayınlanmış Yapıtları:  Şiir: Eylül Deyişleri (1987), Sevdamız Çiçeklenir Zulada (1990), Mayısta Üzgün Gönlüm (1993), Akdeniz’in Rengi Mavi (1997), Silinsin Diye Yeryüzünden Savaş Sözcüğü- So as to Wipe the Word of War From All Over the World (2010), Yasak Sevda Sözcükleri (2013). Tiyatro; Makas Kesmez İğne Dikmez Olmasa Ellerimiz (1997),  Hepimiz Çevreciyiz (1997) ve Yaşamın İzindeki Kadınlar (2007) Anı: Boğaz’daki Mutlu Çocuk Kuzguncuk, 2009. Antoloji: Emek Şiirleri: Selam Yaratana - Eray Canberk’le birlikte (2000). Kadınlar İçin Söylenmiştir-Anadolu’da Kadınların Şiirli Tarihi (2011). Deneme: Umut Hep Vardır (2018). Roman: Ayşe’nin Günleri dizisi 1-İlk Adımlar, 2- Bir Bulutun Ardında. Ayrıca 150’nin üzerinde çocuk ve gençlik kitabı bulunmaktadır. Bunun dışında pek çok ortak kitapta ve antolojide yazılarıyla, şiirleriyle yer almış; yazar sözlüklerinde vb. kitaplarda özgeçmişine ve çalışmalarına yer verilmiştir.

*Size okumayı sevdiren kitaplar?

Ancak birkaçından söz edebilirim. İlkokul 2. sınıfta okuduğum Tombi Okula Gitmemişti, Adam Oynatan Ayı, 4. sınıftayken okuduğum Orman Çocuğu Mowgli...

*Sonrasındaki okuma serüveniniz hangi kitaplar üzerinden devam etti?

Okuma serüvenim çok küçük yaşta başladı. Pek çok kitap okudum; ama burada kitaplar yerine yazarlardan söz etmek isterim. Ortaokul'da ders kitabından bir öyküsünü okuduğum Sait Faik, babamın gazetesinde tefrika edilen romanlarıyla Hüseyin Rahmi Gürpınar, pek çok kitabıyla Aziz Nesin ve Reşat Nuri Güntekin, Yaşar Kemal yapıtlarıyla buluştuğum ve severek okuduğum ilk yazarlar oldular. Ortaokul yıllarında okuduğum serüven romanlarının yanı sıra Paul ve Virjini, Cyrano de Bergerck, Sefiller adlı daha kapsamlı kitaplara yöneldim. Öğretmen okulu yıllarım ülkemizden pek çok yazarın yapıtlarının yanı sıra dünya klasikleriyle tanıştığım; mesleki açıdan beni besleyen Ak Zambaklar Ülkesi'ni okuduğum bir dönemdi...

*Size, “Bir kitap okudum, hayatım değişti,” dedirten kitaplar?

Bir tek kitapla insanların hayatının değiştiğine ya da değişebileceğine inanmıyorum. Okuduğum her bir kitap farklı ufuklar açtı önümde, her yazar ayrı bir okuma tadı verdi bana. Bununla birlikte birkaç kitabın adını anmak isterim. Nazım Hikmet'in bir başyapıt olan Memleketimden İnsan Manzaraları şiir serüvenimde bir okul işlevi görürken, Dido Sotiriyu'nun Benden Selam Söyle Anadolu'ya romanı resmi tarih söylemleriyle oluşturulan önyargıların geçersizliğini gösterdi bana bir kez daha...

*Yazar doğuluyor mu, olunuyor mu? Sizin yazarlığa başlamanız nasıl oldu?

Genetik olarak söylemek gerekirse anneannem çok iyi bir masal anlatıcısıydı; babamın yazdığı birkaç şiir yaşadığımız kasabanın gazetesinde yayınlanmıştı. Bunlar önemli; ancak yeterli değil. Bana göre, yazarlığın yolu iyi okur olmaktan geçer. Kitap okumayı çok seven, yeni kitapları, ülkemizden ve dünyadan yeni yazarları keşfetmekten hoşlanan bir çocukluk ve gençlik dönemi yaşadım, ki bu hala sürüyor. Yazarlık için gözlem gücü, duyarlılık ve kültürel birikim olmazsa olmaz koşullardır. Edebiyata şiirle girdim, sonrasında öteki türlerde de yapıtlar verdim ve her biri hala birbirine paralel olarak sürüyor. Yaşamdan gözlemlediklerimi ya da duyumsadıklarımı ifade etmek ve insanlarla paylaşmak isteğinden doğdu yazdığım ilk şiirler. İlk şiirsel metnimi, köyde öğretmenlik yaparken kızamıktan ölen bir öğrencim için yazdım. İlk şiirlerim 1983'te Varlık dergisinde bir tam sayfa olarak yer aldı, ilk şiir kitabım Eylül Deyişleri 1987 yılında Cem Yayınlarının Türk Yazarları dizisinde yayınlandı.

*Sorulmaz ama, yazarken en çok keyif aldığınız kitaplarınız?

Evet; duyumsadıklarımı anlatma isteği duyduğum her konu, her kitabı yazmaktan büyük bir mutluluk duyuyorum; onları birbirinden ayırmak çok kolay değil. Ancak bazı özel kitaplar ya da diziler var. Türkiye'de 13 baskı yapmasının yanı sıra ilk kez yabancı dile çevrilen ve bugüne dek 5 dile çevrilip yayınlanmış olan Ayşe'nin Günleri ilk gençlik dizisinin 1. kitabı İlk Adımlar, yıllar sonra yazdığım devam romanı Bir Bulutun Ardında bana enerji veren, okurlarımla sağlam bağlar kurduğum kitaplardır. Televizyon Çocukları, Sihirli Ellerin Öyküleri her birini severek, eğlenerek yazdığım 10 kitaplık dizilerdir. Martı Yayınlarının önümüzdeki günlerde yayınlayacağı Mutlu Çınar Ormanı'ndan Masallar dizisinde yer alan 10 kitap da gerçekten keyifle, eğlenerek yazdığım öykülerden oluşuyor.

*Mutfakta neler pişiyor? Okurlarınıza bir müjdeniz var mı?

Masamın üstü kalabalık. Ayşe'nin Günleri üçlemesinin 3. romanı, çocuk ve gençlik edebiyatı üzerine araştırma kitabı, oyunlaştırılmayı bekleyen bir çocuk öyküsü, edebiyatımızda kadın verimlerini ele alan bir araştırma ve antoloji, 7. şiir kitabıma girecek şiirler, üzerinde çalıştığım dosyalar... Kurgusunu yapmakla birlikte ama yazılmak için sırasını bekleyen bir çocuk romanı da var masamın üzerinde. Yine araştırması yapılmış, notları alınmış, üçleme olarak tasarlanmış bir yetişkin romanı da sırasını bekliyor...

*Şu sıralar elinizden düşüremediğiniz kitaplar?

Çocuk ve gençlik edebiyatı kapsamındaki çalışmamı tamamlayabilmek için bu alandaki başvuru kitaplarına yoğunlaştım şu sıralar... İstanbul İlk Öğretmen Okulundan öğretmenim olan Enver Naci Gökşen'in Örnekleriyle Çocuk Edebiyatımız ve bu alanda yazılmış öteki kitaplar var baş ucumda...

*Hem bir okur hem de bir yazar olarak, olmazsa olmaz dediğiniz yazarlar/kitaplar?

Daha önce söylediğim gibi her bir yazar, her bir kitap benim için değerlidir. Ancak birkaç addan söz etmek gerekirse; ülkemiz yazarlarından Hüseyin Rahmi Gürpınar, Reşat Nuri Güntekin, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Nazım Hikmet, Orhan Kemal, Yaşar Kemal, Cevdet Kudret, Melih Cevdet Anday, Bekir Yıldız, Gülten Akın, Leyla Erbil, Mehmet Uzun, Enver Gökçe, Ataol Behramoğlu; dünya edebiyatından Victor Hugo, Cervantes, Charles Dickens, Stefan Zweig, Güstav Flaubert, Paul Eluard, Anna Seghers, Bertold Brecht, Tolstoy, Şolohov, Puşkin, İlya Ehrenburg, Hemingway, Steinback diyebilirim...

*Kendi paranızla aldığınız ilk kitap?

İstanbul Kuzguncuk İlkokulunda 2. sınıfta okurken o dönemde genç bir şair olan Ziya Mısırlı sınıfımıza geldi. Keman çaldı, şiir okudu bize. Bizimle paylaştığı ezgilere ve sözcüklere hayran olmuştum. Öğretmenimiz kitap almak isteyip istemediğini sorunca ilk parmak kaldıranlardan biriydim; birkaç günlük harçlığımı biriktirerek aldığım ilk kitap onun Okulda Beş Yıl- öğrenci şiirleri adlı kitabıdır.

*Başlayıp da bir türlü bitiremediğiniz klasikler?

Başladığım her kitabı üslup ya da çevirisinde zorlansam da sonuna kadar okudum. Yarım bıraktığım bir kitap olmadı.

*Sırf kapağını beğendiğiniz için aldığınız kitaplar?

Çocukluğumdan başlayarak bilinçli bir okur olduğum için kapak yerine yazar-şair ya da kitabın kendisi etken olmuştur kitabı satın almama...

*Çocukluğunuzdan bugüne en çok sevdiğiniz kitap kahramanları?

Okuduğum her romanda kahramanlarla özdeşim kurdum, yaşadıklarından, duyumsadıklarından etkilendim. Pek çok kitap, pek çok roman kahramanı var beni etkileyen...

*Sizi en çok güldüren, eğlenceli kitaplar?

Aziz Nesin'in 12 yaşındayken okuduğum Havadan Sudan kitabındaki öyküleri okurken çok gülmüştüm. Büyüdüğümde bir kez daha okuyunca toplumsal eleştiri içerek öykülerin derinliğinin, güldürürken düşündüren niteliğinin ayrımına vardım. Muzaffer İzgü'nün, Rıfat Ilgaz'ın ve Sulhi Dölek'in yetişkinler için yazdıkları mizah öyküleri ve romanları da benzer niteliktedir benim için...

*On senede bir yeniden okunması gerektiğini düşündüğünüz ömürlük kitaplar?

Tek tek kitap adından söz etmek yerine tür olarak belirtmek istiyorum. Her daim başucumda olan Nazım Hikmet'in Memleketimden İnsan Manzaraları ve Azra Erhat'ın Mitoloji Sözlüğü'nün dışında; şiir antolojileri, öykü antolojileri, yıllıklar, derlemeler, denemeler, araştırma kitapları on yıldan daha kısa sürede sık sık başvurduğum kitaplardır; yeni yazarlar, yapıtlar keşfetme konusunda işlevseldirler. Ayrımcılığın ve önyargıların ortadan kalkmasında etkili olacağını düşündüğüm Dido Sotiriyu'nun Benden Selam Söyle Anadolu'ya romanının, Ahmet Arif'in Hasretinden Prangalar Eskittim şiir kitabının, ülkemizin doğal ve kültürel değerlerini yapıtlarına taşıyan Halikarnas Balıkçısı- Cevat Şakir Kabaağaçlı'nın kitaplarının; faşizmin karanlık yüzünü göstermesi açısından Anna Frank'ın Hatıra Defteri'nin yanı sıra Tolstoy'un Savaş ve Barış ile Anna Karenina, Şolohov'un Ve Durgun Akardı Don, Cervantes'in Don Kişot romanlarını sayabilirim.

*Hak ettiği değeri görmediğine inandığınız yazar/kitaplar?

Derleme, araştırma, ders kitabı, şiir kitaplarının yanı sıra ülkemiz edebiyatına armağan ettiği Süleyman'ın Dünyası üçlemesinin yazarı Cevdet Kudret, düşünceleri nedeniyle girdiği cezaevinde şiirleri kaybedilen Enver Gökçe, ustalıkla yazdığı öyküleriyle edebiyatımıza ötekinin sesini getiren Bekir Yıldız aklıma gelen ilk imzalar.. Kuşkusuz ki daha pek çok yazar, şair var bu durumda olan...

*Gelecekte adını daha çok duyacağımızı düşündüğünüz genç yazarlar?

Şiirde Gökçenur Çelebioğlu, Betül Dünder; öyküde Özlem Keskin, her iki dalda ürün veren Savaş Yadırgı edebiyat yolculuklarını ilgiyle ve beğenerek izlediğim imzalar...

Gülsüm Cengiz Kitapları Tümünü Gör