Hicaz Demiryolu

Murat Özyüksel’in daha önce yayımladığımız Anadolu ve Bağdat Demiryolları adlı çalışmasının ardından, bu kitap Sultan II. Abdülhamid’in İstanbul’dan kutsal topraklara uzanan büyük demiryolu tasavvurunun ikinci ayağını ele alıyor. Abdülhamid’in “benim eski rüyamdır” dediği bu “kutsal hat,” “Panislamizm” siyasetinin en güçlü sembollerinden biri ve söz konusu projenin en önemli halkası idi.
Osmanlı Devleti, beklenmedik biçimde mali ve teknik güçlükleri aşarak hatları Medine’ye kadar ulaştırmayı başarmış; ancak bedevilerin ve Mekke emirlerinin direnişi, büyük güçlerin müdahaleleri, ekonomik bağımlılık ve siyasal güçsüzlük nedeniyle bu başarıyı kalıcı hale getirememişti.
Bu yönleriyle Hicaz Demiryolu, Osmanlı Devleti’nin çözülme sürecinde giriştiği son büyük hamlelerden biri; umut ile çaresizlik, irade ile bağımlılık arasındaki gerilimin somut bir ifadesidir. Hicaz Demiryolu’nu incelemek, yalnızca bir demiryolunun tarihini değil, çökmekte olan bir imparatorluğu ayakta tutmaya çalışanların umutlarını, açmazlarını ve nihayet bir imparatorluğun tarihe veda edişinin dinamiklerini anlamaya çalışmak demektir.