İmamlar ve Dervişler

Eserimiz, Osmanlı ve Türk toplumunda dinin yalnızca inançla sınırlı kalmadığını, gündelik hayatın her alanına yayılan düzenleyici bir yapı oluşturduğunu anlatmaktadır. Bu yapının merkezinde, imamlar, müezzinler ve benzeri din görevlilerinin ayrıcalıklı bir ruhban sınıfı değil, toplumun içinde yaşayan ve dinî görevlerini günlük hayatla iç içe sürdüren kişiler olması yer alır. Buna karşılık ulema, dinî bilgiyi hukuk alanında yorumlayan ve uygulayan daha örgütlü bir yapı olarak öne çıkar; böylece din ile hukuk iç içe geçerek ayrılmaz bir bütün hâline gelir.
Metin, aynı zamanda toplumun düşünme biçimini belirleyen unsurların yalnızca dinî kurallar olmadığını, batıl inançlar, gelenekler ve yerleşmiş kabullerin de en az onlar kadar etkili olduğunu gösterir. Nazar, uğur, rüya ve fal gibi unsurların bireylerin davranışlarını yönlendirdiği; bu nedenle rasyonel düşünce ile geleneksel kabullerin birlikte var olduğu bir zihniyet yapısının ortaya çıktığı vurgulanır. Eserin ilerleyen bölümlerinde bu yapının siyasal düzen, veraset sistemi ve toplumsal ilişkiler üzerindeki etkileri ele alınırken, anekdotlar aracılığıyla toplumun mizah anlayışı, kurnazlık biçimleri ve otoriteyle kurduğu ilişki somut olarak örneklendirilir.