İşari Hadis Şerhinin İlk İzleri

Hicrî üçüncü yüzyılın dikkat çeken isimlerinden Hakîm et-Tirmizî, hadis, fıkıh, kelâm ve tasavvuf sahalarında kaleme aldığı eserlerle İslâm düşünce tarihinde seçkin bir konuma sahiptir. Onun en hacimli ve etkili çalışması kabul edilen Nevâdiru’l-usûl, hadislerin zâhirî anlamlarıyla birlikte işârî ve manevî boyutlarını ele alan özgün yapısıyla temayüz eder. Nevâdiru’l-usûl, tevhidden ahlâka, fıkıhtan lügate, tefsirden hikmete uzanan geniş bir muhtevaya sahiptir. Eserde senedli olarak zikredilen 1613 hadis yer almakta; bunların yanında müellifin ilmî ve tasavvufî birikimini yansıtan çok sayıda senedsiz hadis ve rivayet de bulunmaktadır. Hadislerin “asıl” başlıkları altında 294 konu çerçevesinde ele alınması, eseri erken dönem hadis şerh geleneği içinde müstesna bir yere taşır. Bu çalışma, Hakîm et-Tirmizî’nin hadis anlayışını ve Nevâdiru’l-usûl’de benimsediği şerh tarzını merkeze almakta; genellikle tasavvufî kimliğiyle tanınan müellifin muhaddis ve şârih yönünü görünür kılmaktadır. Böylece hadis ilmi ile tasavvuf arasındaki irtibat, tarihî ve ilmî bir zemin üzerinde ele alınmaktadır. Hakîm et-Tirmizî’nin hadis yorumları, Kur’an ve sünnet bütünlüğü içinde; sahâbe ve tâbiûn rivayetleri, dil ve belâgat unsurları ile fıkhî ve ahlâkî meseleleri birlikte değerlendirmektedir. Bu yönüyle Nevâdiru’l-usûl, kendi döneminin ilmî ihtiyaçlarına cevap veren, aynı zamanda sonraki asırlara ışık tutan bir eser niteliği taşır. Bu kitap, işârî hadis şerhinin erken izlerini takip etmek ve Hakîm et-Tirmizî’nin hadis düşüncesini yakından tanımak isteyen okuyucular için kapsamlı bir başvuru kaynağıdır.