Malankara Süryani Ortodoks Kilisesi

Malankara Süryani Ortodoks Kilisesi
(Tarihçesi ve Eklastiyastik Değişimi)
Bu çalışma, Hindistan’ın Kerala bölgesinde varlığını sürdüren Malankara Süryani Ortodoks Kilisesi’nin tarihsel kökenlerini, teolojik kimliğini, litürjik geleneklerini ve kurumsal yapısını bütüncül bir çerçevede incelemektedir. Geleneksel anlatıya göre kilisenin kökeni, Havari Aziz Thomas’ın milâdî 52 tarihinde Malabar sahiline gelişine dayanmaktadır. Cemaat üçüncü yüzyıldan itibaren Mezopotamya’daki Doğu Süryani (Selevkiya-Ktesifon) Patrikliği ile kanonik bir bağ kurmuş, on iki asır boyunca bu hiyerarşinin ruhani yetki alanında kalmıştır. Bu dönemde Süryanice litürjik dil olarak kurumsallaşmış, yerel idare ise Pakalomattom ailesinden gelen arşidiyakozlar eliyle yürütülmüştür. On altıncı yüzyılda Portekiz sömürge idaresinin Padroado himayesi altında yürüttüğü Latinleştirme politikaları ve 1599 Diamper Sinodu’nun kararları, cemaatin kadim özerkliğini ortadan kaldırmıştır. Bu baskı, 1653 Coonan Haçı Yemini ile kalıcı bir kopuşa yol açmış ve topluluk Pazhayakuttukar ile Puthankuttukar olarak ikiye ayrılmıştır. 1665’te Antakya Süryani Ortodoks Patrikliği’nin temsilcisi Mor Gregorios Abdülcelil’in Hindistan’a gelişiyle tesis edilen kanonik bağ neticesinde cemaat, Doğu Süryani geleneğinden Batı Süryani ritine ve miyafizit Kristolojiye tedricî olarak geçmiştir. Yirminci yüzyılın başında Antakya Patriği ile yerel ruhani liderlik arasında patlak veren katolikosluk ihtilâfı, 1912’de kalıcı bir bölünme doğurmuştur. Antakya Patriği’nin ekümenik otoritesine bağlılığını sürdüren ve “Bava cemaati” olarak anılan kanat bu araştırmanın odağını oluşturmakta, idarî bağımsızlığı savunan Mitran cemaatinden (Malankara Ortodoks Süryani Kilisesi) ayırt edilmektedir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; tarihsel-betimsel ve analitik model ile doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Türkçe akademik literatürde Malankara geleneğine dair müstakil çalışmaların sınırlı olduğu dikkate alındığında, araştırma hem Doğu Hristiyanlığı hem de dinler tarihi alanındaki belirgin bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Araştırma, söz konusu kilisenin Oryantal Ortodoks Kiliseleri ailesinin tek Asya menşeli üyesi olduğunu ve “Kültürde Hint, Dinde Hristiyan, İbadette Süryani” formülüyle özetlenen özgün bir kültürel-dinî sentezi temsil ettiğini ortaya koymaktadır.