Roma İmparatorluğu’nun Gerileme ve Çöküş Tarihi İkinci Cilt

Elli yıl. Yirmi altı imparator. Yirmi altısının yirmi beşi şiddetle ölüyor. Tarihçilerin “Üçüncü Yüzyıl Krizi” dediği bu büyük kaos çağında Roma İmparatorluğu, yedi yüzyıllık görkeminin ardından kendi içinden çatlıyor: Doğuda yeni doğan Sasani Persleri Roma ordularını ezip imparator Valerianus’u esir alıyor bir Roma imparatorunun başına gelmiş en ağır aşağılanma. Kuzeyde Got, Frank ve Alaman akınları sınırları paramparça ediyor. Galya’da, Suriye’de, Mısır’da ayrı imparatorlar taç giyiyor “Otuz Tiran” diye anılan o tuhaf, kanlı ve unutulmaz galeri. Para çöküyor, salgın yayılıyor, şehirler boşalıyor. Ama imparatorluk uçurumun kıyısındayken, askerî dehâ Aurelianus tek başına bütün cepheleri toparlıyor, Diocletianus reformlarıyla devleti yeniden inşa ediyor Roma yıkılmıyor, dönüşüyor.Edward Gibbon, ‘Decline and Fall’un bu olağanüstü ikinci cildinde, yıkım eşiğindeki bir uygarlığın kendini nasıl yeniden yarattığını eşsiz üslubuyla anlatır. Klasik Roma’nın sona erip Geç Antikçağ’ın doğduğu o büyük dönüşümün hikâyesi ve modern okuyucunun tek bir cümlede özetleyebileceği derslerin kiastinin öneceği derslerin kitabı: Çöküş kaçınılmaz değildir, ama ucuz da değildir. Tarih yazıcılığının zirvesi, edebiyatın başyapıtı, kütüphanelerin vazgeçilmezi.