Ruhani Tıp

İslam tıbbının öncülerinden olan Ebû Bekir er-Râzî (ö. 925) beden sağlığına dair yazdığı kıymetli eserlerden sonra Rey Valisi Mansur b. İshak’ın talebiyle ruhun/nefsin hastalıklarına dair bu kısa ve öz eseri kaleme almıştır. Kitabı yazma sebebini kendisi şöyle ifade etmektedir: “Bağdat’ta ikamet ettiğim günlerde bir gün Emir’in huzurunda iken -Allah uzun ömür versin- dostlarımın talebi üzerine dengeden çıkmış olan ahlakın nasıl ıslah edileceğine dair yazdığım bir makaleden bahsedildi. Bunu duyan emir ahlakın ıslahına dair genel konuları içeren oldukça özet bir şekilde bir kitap hazırlayıp ismini de Rûhânî Tıp (et-Tıbbu’r-Rûhânî) koymamı emretti. Bu kitabın daha önce beden sağlığı ile ilgili yazdığım “el-Mansûrî” isimli kitabın tamamlayıcısı ve ruh sağlığında ona denk olmasını istiyordu. Bu iki kitabın beden ve ruh sağlığını kapsayacağı, dolayısıyla da halk için faydasının umumî olacağını düşünüyordu. Emir’in bu isteği üzerine ben de diğer işlerimi bırakıp önce bu kitabı yazmaya başladım.”
Râzî’nin ifade ettiği gibi bu eser beden hastalıklarıyla ilgili yazdıklarının tamamlanması için ruhsal sorunların çarelerine yoğunlaşmıştır. Bu bağlamda dengeden çıkmış öfke, kendini beğenme, haset, yalan, cimrilik, aşırı kaygı, aşırı düşünme, üzüntü, aç gözlülük, oburluk, mal mülk ve makam hırsı gibi ruhsal sorunlardan bir insanın nasıl kurtulacağına dair bilgi ve tecrübelerini aktarmıştır. Eserde ölüm korkusunun yersizliğine dair bir bahis de bulunmaktadır.
İnsanın aklını ve düşüncelerini kullanarak arzularının ve duygularının esiri olmaması, yersiz kaygı ve korkularından kurtulması için verilen bilgiler filozofların konu hakkındaki görüşleriyle zenginleştirilmiştir. Kitap bu içerikle klasik ahlak alanıyla birlikte psikolojiye de katkısı olan önemli bir eserdir.