Son Parlak Günler

Osmanlı tarihinin en kritik eşiklerinden biri olan Sultan Abdülaziz devri, 93 Harbi’nin getireceği büyük felaketten evvelki “son parlak günler” olarak hafızalara kazınmıştır. İmparatorluğun büyük toprak kayıpları yaşamadığı ve savaşlara girmediği bu sükûnet dönemi, devletin iktisadi bakımdan güçlükler çekmesine rağmen hâlâ dimdik ayakta durduğu bir zaman dilimidir. Bu yıllar, Batı’nın yeniliklerine açık bir padişahın liderliğinde, gemilere ve modern askerî teşkilata duyulan alakayla kendini yenileme ve zamana ayak uydurma hamlelerinin hayata geçirildiği bir çabaya sahne olmuştur.
Uzun yıllar Doğu Akdeniz ve İstanbul’da görev yapmış kıymetli bir İngiliz mütefekkir ve iktisat müşaviri olan James Lewis Farley, bu çalkantılı yıllara bizzat şahitlik etmiştir. Farley’nin, pek çok Avrupalı yazarın aksine Osmanlı’yı küçümseyici bir tavırla değil, anlamaya çalışan bir zihnin rikkatiyle kaleme aldığı bu eser; imparatorluğun o dönemdeki ekonomik bünyesini, idari teşkilatını, etnik ve toplumsal yapısını dikkatle incelemektedir. Sultan Abdülaziz devrinin bu ara zaman ruhunun ve devletin ayakta kalma gayretlerinin iyi bilinmesi, kısa bir süre sonra kopacak fırtınalarla birlikte değerlendirildiğinde, yaşanan o büyük yıkımın ve imparatorluğun sonunun çok daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır.