Takva Siyaseti

Osmanlı İmparatorluğu’nun 17. yüzyılı, sadece siyasi ve iktisadi buhranların değil, aynı zamanda derin dinî ve içtimai sarsıntıların da yaşandığı çalkantılı bir devirdi. Devletin ve geleneksel nizamın zayıfladığı bu kargaşa ortamında, “Kadızâdeliler” olarak bilinen tavizsiz bir vaizler hareketi ortaya çıkarak hem halkın teveccühünü kazanan sûfî tarikatlarına hem de devletin resmî din temsilcileri olan ulemâya açıkça meydan okudu. Madeline C. Zilfi, Takva Siyaseti eserinde bu şiddetli dinî-siyasî çatışmaların merkezine inerek şeriatın sınırları, tasavvufun meşruiyeti ve “hakiki” İslâm’ın ne olduğu üzerine cami kürsülerinden saray koridorlarına kadar uzanan amansız iktidar mücadelesini maharetle gözler önüne seriyor.
Bu fırtınalı geçiş döneminin ardından 18. yüzyıla gelindiğinde ise ilmiye sınıfı, tehlikeleri savuşturmakla kalmamış, eşine az rastlanır bir “ulemâ aristokrasisine” dönüşmüştü. Klasik dönemin liyakat ve rekabet anlayışının yerini yavaş yavaş nesep ve imtiyazların aldığı, makamların ulemâzâdelere tahsis edildiği bu yeni yapı, Osmanlı devletinin idari çehresini kalıcı olarak değiştirecekti. Klasik çağ sonrası Osmanlı ulemâsının iç dünyasını, hâmilik ağlarını ve devletle kurduğu o girift ilişkiyi eşsiz bir vukufiyetle aydınlatan bu eser, imparatorluğun fikrî ve dinî tarihini anlamak isteyen her okur için vazgeçilmez bir başvuru kaynağıdır. Eser yeni bir tercümeyle okurlara sesleniyor…